Gedichten & cyanotypes
Het sprekend dier
blauwdrukprinten
IJda Smits
Inleiding
Deze bundel bevat veertien cyanotypes en vijftien gedichten.
In de twee handgebonden exemplaren zijn zowel de beelden als de teksten gedrukt op handgeschept Khadipapier —
alles cyanotype. In de oplage van 100 gedrukte boekjes is alles blauw gedrukt.
In beide versies vergezelt een quote van Lacan elk gedicht.
Het sprekend dier is Jacques Lacans benaming voor de mens. De bundel opent met een inleiding in dichtvorm, gericht aan de Heer Lacan, gevolgd door veertien gedichten — waarvan ook het slotgedicht hem aanspreekt.
Bij elk gedicht staat een Lacan-quote, of althans mijn interpretatie daarvan.
...maar de dichter in mij leest nu aandachtig
uw inzichten over mijn toetreden in de sociale orde
U bent voor even mijn muze geworden
ik weeg uw woorden en vraag zo her en der…
...maar de dichter in mij leest nu aandachtig
uw inzichten over mijn toetreden in de sociale orde
U bent voor even mijn muze geworden
ik weeg uw woorden en vraag zo her en der…
De taak van taal is niet om mee te delen maar om op te roepen.
zijn ogen
zijn ogen peilen
mijn handen reiken
het hart is weerloos
zo kinderweerloos
wandelt het
door de verlaten taal
Woorden zijn niet toereikend en doen vaak geen recht aan wie we zijn.
herinner
herinner hoe zijn handen
sloten om mijn hoofd
mijn vingers de beweging
van zijn lippen volgden
zo leerde ik de woorden
stelen uit zijn mond
De taal voert het kind in in de gemeenschappelijke wereld, de regels en gebruiken.
murmelen
ingetogen murmelen
amper te verstaan
maar als we samen zijn
op een plaats waar
niemand ons hoort
rijgen de woorden zich
aaneen tot een vislijn
en snoeren mij de mond
Ik ben een weer-spiegeling van de ander en de ander is een andergelijke. Ik strijd om te excelleren, ben anders dan jij.
schikgodin
wat kan ik nog zeggen?
dat zwijgen regel is
en dan een lach
een hand die wuift
een waterval van taal
die uit mijn mond bruist
een wereld schept van rotsen
dalen en uitgesleten zandpaden
Ik Schikgodin
verwoestte vruchtbare
oevers met de zoute
zondvloed van mijn woord
wat kan ik nog zeggen?
dat ik ben gegaan
verdronken in mijn eigen oceaan
Hoe kunnen we er zeker van zijn dat we geen bedriegers zijn?
liefgehad
nooit was hij onschuldiger
dan op de dag dat ik
zijn kamer binnen stapte
en hij tot stilstand was gebracht
ik boog me over hem en zag
de immer bewolkte ogen
veranderd in de hemelkleur
van een meedogenloze zomerdag
zijn zoekende handen klemden
zich om mijn arm en ik vergat
zoals hij alle woorden behalve
dat ik hem heb liefgehad
Liefhebben betekent in essentie bemind willen worden.
blauwdrukprinten
op het balkon gekluisterd aan mijn huis
speelt de wind en valt
ik kijk omhoog en verbaas me
om zijn afwezigheid
hij is opgestegen uit de vlammen
waaide mee met de wind
in de regens gevangen etst hij tekens
op mijn gezicht en op mijn handen
blauwdrukprinten
Het verlangen is een eeuwig verglijdend verlangen.
P.S.
Stel dat het hoofd een vat is met gaten
het hersenvlies een mottige jas
klanken
sijpelen knorren snorren ruisen floepen
tjoeken zoeven denderen dokkeren
ratelen proesten puffen raspen
huilen schreeuwen blerren en zuchten
geruisloos ademloos onhoorbaar
zwijgzaam spreek ik een vreemde taal
Sprook
Lang, erg lang geleden, kwam ik in een studieboek over taalverwerving bij kinderen Lacan tegen. Samen met een paar andere psychologen / filosofen / onderzoekers / denkers was hij daar.
Ik besteedde niet zoveel aandacht aan hem maar wel schreef ik een quote van hem op:
De onbewuste wetten zijn de wetten van de taal en de symbolische orde. De vader wijst het kind op de noodzaak zich in te voegen in de symbolische orde. Waarom ik dat deed weet ik niet meer.
Jaren later, ik had studie en werk ingeruild voor de kunstacademie en gedichten schrijven, kwam ik het notitieboekje met de quote weer tegen, alsook het begin van een gedicht. Ik maakte het gedicht af en borg het weer op.
Weer jaren later besloot ik al mijn studieboeken en aantekeningen op te ruimen. En weer kwam ik het notitieboekje tegen en las de vergeten quote en het vaag herinnerde gedicht.
Zo bleef Lacan door mijn leven wandelen en uiteindelijk verdiepte ik me in zijn gedachtengoed. Alhoewel ik, dacht ik, het helemaal niet kon volgen en geïrriteerd raakte door ‘s mans gedachtengang, ging ik toch gesprekken aan met anderen over die quote, over taal en over vaders. Afgeluisterde ervaringen noem ik die.
Van deze afgeluisterde ervaringen maakte ik thuis aantekeningen en dat resulteerde in een aantal gedichten.
De gedichten gaan allemaal vergezeld van een quote van Lacan. Hij wordt wel gezien als de uitvinder van de quote avant la lettre.
Uiteindelijk is deze bundel ontstaan omdat Lacan en cyanotypie in mijn ogen en oren bij elkaar passen.
Ik hoop dat u met plezier gekeken en gelezen hebt.
IJda Smits
Colofon
Met dank aan Jacques Lacan.
Deze bundel is tot stand gekomen door de gulle donaties van vele mensen en door giften van het AFK (aMsterdam fonds voor de kunst en het Prins Bernard Cultuurfonds Noord Holland. Twee bundels met originelen zijn gebonden door Anna Cairoli. 100 bundels zijn gedrukt bij drukkerij de Bij in Amsterdam. Beiden wil ik bedanken voor hun meedenken aan dit project. Jos van Hest en Jan ter Heijde bedank ik voor de leuke interviews. Op Voor de kunst kunt de crowdfunding nog zien. Heeft U interesse in de bundel neem dan contact op met IJda Smits
Deze bundel is tot stand gekomen door de gulle donaties van vele mensen en door giften van het AFK (aMsterdam fonds voor de kunst en het Prins Bernard Cultuurfonds Noord Holland. Twee bundels met originelen zijn gebonden door Anna Cairoli. 100 bundels zijn gedrukt bij drukkerij de Bij in Amsterdam. Beiden wil ik bedanken voor hun meedenken aan dit project. Jos van Hest en Jan ter Heijde bedank ik voor de leuke interviews. Op Voor de kunst kunt de crowdfunding nog zien. Heeft U interesse in de bundel neem dan contact op met IJda Smits